اهدای سلول‌های بنیادی خون ساز؛ دریچه‌ای از امید برای درمان بیماری‌های صعب‌العلاج

به گزارش راوی شیراز و به نقل از روابط عمومی معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز، مانی رمزی، به مناسبت روز اهدا عضو در خصوص سلول‌های بنیادی خونساز و اهمیت اهدای این سلول‌های حیاتی، اظهار کرد: این سلول‌ها نقشی کلیدی در درمان بسیاری از بیماری‌های خونی، ایمنی و متابولیکی ایفا می‌کنند و اهدای آنها، هدیه‌ای ارزشمند برای نجات جان بیماران است.

وی افزود: سلول‌های بنیادی خونساز، که به آنها Hematopoietic Stem Cells نیز گفته می‌شود، سلول‌های بسیار ویژه‌ای در بدن هستند. این سلول‌ها قابلیت این را دارند که انواع مختلف سلول‌های خونی را تولید کنند؛ از جمله گلبول‌های قرمز که اکسیژن را حمل می‌کنند، گلبول‌های سفید که با عفونت‌ها مبارزه می‌کنند و پلاکت‌ها که به انعقاد خون کمک می‌کنند. در واقع، این سلول‌ها کارخانه تولید سلول‌های خونی بدن ما هستند.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز تصریح کرد: در بیماری‌های مختلفی مانند انواع سرطان‌های خون مانند لوسمی و لنفوم، بیماری‌های نقص ایمنی که سیستم دفاعی بدن ضعیف است، و همچنین برخی بیماری‌های ارثی و متابولیکی که در آن‌ها نقص ژنتیکی وجود دارد، این سلول‌های بنیادی به شدت آسیب می‌بینند و یا از بین می‌روند و در این صورت نیاز به پیوند پیدا می کنند.

به گفته رمزی؛ بیمارانی که تحت شیمی ‌درمانی‌های قوی برای درمان سرطان قرار می‌گیرند، جمعیت این سلول‌های بنیادی در بدنشان به شدت کاهش می‌یابد و در تمام این موارد، پیوند سلول‌های بنیادی خونساز می‌تواند جایگزین مناسبی برای سلول‌های آسیب‌دیده باشد و به درمان بیماری کمک شایانی کند.

وی ادامه داد: با وجود اینکه این بیماری‌ها اغلب مزمن و درمان آن‌ها دشوار است، اما پیوند سلول‌های بنیادی خونساز دریچه‌ی امیدی روشن را برای بیماران و خانواده‌هایشان فراهم کرده است و این پیوند می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را به طور چشمگیری بهبود بخشد و در بسیاری از موارد، منجر به بهبودی کامل شود.

اهدای سلول های بنیادی به نجات جان انسان ها کمک می کند  

این فوق تخصص خون و سرطان بزرگسالان در خصوص نحوه اهدای سلول‌های بنیادی، تصریح کرد: سلول‌های بنیادی خونساز معمولاً از ۳ منبع اصلی تهیه می‌شوند؛ مغز استخوان، خون بند ناف و خون محیطی و اهدای سلول‌های بنیادی می‌تواند از اعضای خانواده مانند خواهر یا برادر سالم یا از افراد غیرخویشاوند که بیشترین شباهت ژنتیکی را با بیمار دارند، صورت گیرد. از سوی دیگر اهدای سلول‌های بنیادی، مانند اهدای خون، یک عمل بسیار خداپسندانه و ارزشمند است که مستقیماً به نجات جان انسان‌ها کمک می‌کند.

رمزی، در تشریح شرایط لازم برای اهدای سلول‌های بنیادی برای علاقه‌مندان، اظهار کرد: برای اهدای سلول‌های بنیادی، فرد اهداکننده باید شرایط خاصی داشته باشد تا هم سلامت خودش تضمین شود و هم سلول‌های اهدایی کیفیت لازم را داشته باشند که سن اهدا کننده بین ۱۸ تا ۴۵ سال، نداشتن سابقه بیماری‌های جدی مانند قلبی-عروقی، کلیوی یا کبدی، نداشتن اضافه وزن قابل توجه، عدم سابقه بیماری‌های مزمن و صعب‌العلاج مانند سرطان، دیابت یا بیماری‌های خودایمنی و آلودگی به ویروس‌ها و انگل‌های خونی مانند HIV، هپاتیت B و C، و مالاریا در او تایید نشده باشد، از جمله این شرایط است.

وی با اشاره به اینکه روند اهدای سلول بنیادی شامل چند مرحله کلیدی است، ادامه داد: تکمیل پرسشنامه سلامت و رضایت‌نامه، بررسی نمونه خون، معاینه پزشکی، تماس با اهداکننده مناسب از مراحل کلیدی است. عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز تآکید کرد: اهدای سلول بنیادی از خون محیطی یک روش غیرتهاجمی و بدون نیاز به جراحی است و در این روش، فرد اهداکننده برای چند روز متوالی دارویی به نام G-CSF دریافت می‌کند. از سوی دیگر این دارو باعث می‌شود که سلول‌های بنیادی از مغز استخوان به جریان خون محیطی منتقل شوند و تعدادشان افزایش یابد. همچنین در روز تعیین شده، خون از یک بازوی فرد گرفته شده، از دستگاهی عبور می‌کند که سلول‌های بنیادی را جدا می‌کند و سپس خون بدون سلول‌های بنیادی، به بازوی دیگر بازگردانده می‌شود که این فرآیند آفرزیس نام دارد.

رمزی خاطرنشان کرد: ممکن است فرد اهداکننده طی چند روز قبل از اهدای نهایی، عوارض خفیفی مانند سردرد، درد استخوان یا عضلانی را تجربه کند که این‌ها ناشی از داروی G-CSF است و معمولاً به زودی پس از اهدای سلول‌ها برطرف می‌شوند.

وی با اشاره به اینکه تاکنون عوارض جدی برای اهدای سلول بنیادی گزارش نشده است، اظهار کرد: خوشبختانه، عوارض جدی و دائمی برای اهدای سلول بنیادی خونساز گزارش نشده است و اکثر عوارضی که ممکن است رخ دهد، موقتی و خفیف هستند و فرد اهداکننده به سرعت به وضعیت عادی خود بازمی‌گردد.

وی در پایان اضافه کرد: از افرادی که تمایل به مشارکت در این امر خداپسندانه دارند، دعوت می‌شود که به مرکز پذیره‌نویسی سلول‌های بنیادی خونساز در شیراز مراجعه کنند. این مرکز در میدان نمازی، مجتمع تخصصی و فوق تخصصی شهید مطهری، آزمایشگاه ایمنی‌شناسی و سیتوژنتیک واقع شده است. همچنین، برای کسب اطلاعات بیشتر و ثبت‌نام، می‌توانند به وبسایت شبکه ملی اهداکنندگان سلول‌های بنیادی به آدرس www.hla.behdasht.gov.ir مراجعه نمایند و زندگی یک هموطن را نجات دهند.