به گزارش راوی شیراز، جشنواره شهید رجایی که بهعنوان یکی از مهمترین برنامههای ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرایی کشور برگزار میشود، بدون شک گامی مثبت در جهت بهبود کارآمدی و پاسخگویی دستگاهها است. با این حال، این جشنواره از منظر اجرایی و محتوایی با چالشها و ایراداتی مواجه است که در صورت اصلاح، میتواند اثربخشی بیشتری داشته باشد.
این جشنواره هر سال با اهداف اصلی همچون ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرایی کشور در سطوح مختلف (ملی و استانی)، شناسایی و معرفی دستگاههای برتر در حوزههای مختلف عملکردی، تشویق دستگاهها به بهبود بهرهوری، کارآمدی و پاسخگویی و تقدیر از مدیران، کارکنان و نهادهای موفق در تحقق برنامههای توسعهای و اجرایی برگزار می شود.
نحوه ارزیابی در این جشنواره بر اساس شاخصهای عمومی و اختصاصی انجام میشود که توسط سازمان اداری و استخدامی کشور تدوین و ابلاغ میگردد که شاخصهای عمومی دربرگیرنده موضوعاتی همچون رضایت مردم، شفافیت، دولت الکترونیک، سلامت اداری و بهرهوری است و شاخصهای اختصاصی مربوط به وظایف ذاتی هر دستگاه است.
یکی از مهمترین ایرادات جشنواره، عدم شفافیت کامل در تعریف شاخصها و معیارهای ارزیابی است. در برخی موارد، شاخصها بسیار کلی یا کمی شدهاند و نمیتوانند عملکرد تخصصی و متنوع دستگاههای مختلف را بهدرستی بسنجند. این موضوع باعث میشود که دستگاهها به سمت پر کردن فرمهای کاغذی و عددسازی پیش بروند تا بهصورت واقعی عملکردشان ارزیابی شود.
جشنواره به جای تمرکز بر نتایج واقعی و اثرگذاری عملکرد دستگاهها، گاهی به سمت ارزیابی مستندسازی، فرمها و گزارشهای پر شده میرود و این رویکرد میتواند منجر به ایجاد بار اداری زیاد و فاصله گرفتن از هدف اصلی یعنی بهبود واقعی عملکرد شود.
در بعضی موارد، ارزیابیها توسط افرادی انجام میشود که وابستگی سازمانی به دستگاههای مورد ارزیابی دارند یا فشارهای سیاسی و اداری ممکن است باعث جهتگیری ارزیابیها شود و نبود داوری مستقل و شفاف، موجب کاهش اعتبار جشنواره و نتایج آن میگردد.
پس از اعلام نتایج، پیگیری جدی برای اصلاح نقاط ضعف و توسعه نقاط قوت دستگاهها کمتر دیده میشود. جشنواره بیشتر به یک رویداد سالانه تبدیل شده که صرفاً رتبهبندی را انجام میدهد، بدون آنکه خروجیهای عملی و ملموس برای ارتقای نظام اداری کشور داشته باشد.
ارزیابی عملکرد باید همراه با تغییر در فرهنگ سازمانی و جلب مشارکت واقعی کارکنان باشد. اما در عمل، بسیاری از جشنوارهها فقط به صورت نمادین برگزار میشوند و تغییری در نگرش و رفتار کارکنان دستگاهها ایجاد نمیشود.
این در حالی است که گاهی شاخصها و سیاستهای ارزیابی با واقعیتهای میدانی دستگاهها هماهنگ نیست و این موضوع باعث میشود عملکرد واقعی در ارزیابیها منعکس نشود. از سوی دیگر اگرچه جشنواره شهید رجایی نقش مهمی در ترویج ارزیابی عملکرد در دستگاههای اجرایی دارد، اما برای تحقق اهداف واقعی و ایجاد تغییرات سازنده باید به این ایرادات توجه و اصلاحات اساسی در ساختار، فرآیندها و نحوه اجرا ایجاد شود. چرا که شفافسازی شاخصها، تضمین بیطرفی ارزیابی، کاهش بار اداری و توجه به فرهنگ سازمانی از جمله مسیرهای بهبود این جشنواره است.
نقد درباره رضایتسنجی و ارتباط با مردم در جشنواره شهید رجایی
جشنواره شهید رجایی به عنوان یک رویداد مهم در ارزیابی عملکرد دستگاههای اجرایی، نقش اساسی در بهبود کیفیت خدمات و ارتقای رضایت عمومی ایفا میکند. با این وجود، در زمینه رضایتسنجی و ارتباط با مردم، برخی کاستیها و چالشهای جدی مشاهده میشود که به شرح زیر قابل بیان است.
ضعف در روششناسی جمعآوری دادهها: روشهای بهکار گرفته شده در فرآیند رضایتسنجی عمدتاً سنتی و غیرتعاملمحور هستند. این امر موجب میشود دادههای به دست آمده، محدود و فاقد عمق کافی برای تحلیلهای کیفی و کمی باشد. در نتیجه، بازخورد واقعی و بهروز از سوی مردم دریافت نمیشود.
نمادین بودن فرایند رضایتسنجی: متأسفانه در برخی موارد، رضایتسنجیها بیشتر جنبه ظاهری و تشریفاتی دارند و هدف واقعی از آن، جلب توجه و کسب امتیاز است تا اصلاح واقعی روندها و ارتقای کیفیت خدمات.
عدم توجه به تنوع نیازهای مردم: در طراحی و اجرای رضایتسنجیها، به تفاوتهای فرهنگی، منطقهای و اجتماعی گروههای مختلف مردم توجه لازم صورت نمیگیرد؛ در نتیجه، نتایج به دست آمده نمیتواند به طور کامل نمایانگر دیدگاهها و نیازهای واقعی جامعه باشد.
کاهش اثربخشی استفاده از نتایج: پس از جمعآوری دادههای رضایتمندی، تحلیلها و گزارشهای مربوطه به درستی مورد بهرهبرداری قرار نمیگیرد و اقدامات مات اصلاحی و راهبردی قابل توجهی در دستگاهها انجام نمیشود.
فقدان کانالهای ارتباطی دوسویه: ارتباط مؤثر و مستمر بین مردم و دستگاههای اجرایی به شکل پایدار و تعاملی برقرار نمیشود و فرآیندهای رضایتسنجی معمولاً یکطرفه و محدود به جمعآوری دادهها باقی میماند.
ناشفاف بودن شاخصها و معیارهای ارزیابی: شاخصهای به کار رفته در جشنواره غالباً کلی، مبهم و فاقد دقت لازم برای سنجش تخصصی عملکرد دستگاههای مختلف است. این موضوع موجب میشود نتایج ارزیابی، اعتبار و اتکای لازم را نداشته باشد.
تمرکز بیش از حد بر مستندسازی و فرمها: جشنواره گاهی به جای تأکید بر نتایج واقعی و اثرات ملموس عملکرد، به فرایندهای کاغذی و تهیه گزارشها معطوف میشود که بار اداری را افزایش و از هدف اصلی دور میسازد.
فقدان داوری مستقل و بیطرف: ارزیابیها در برخی موارد تحت تأثیر فشارهای سیاسی و اداری قرار دارد و نبود نهادها و فرآیندهای مستقل و تخصصی، اعتبار و شفافیت جشنواره را کاهش میدهد.
تقدیرهای سالانه در جشنواره شهید رجایی؛ چالشی برای خدمترسانی واقعی
در جشنواره سالانه شهید رجایی، همواره تعدادی از مدیران و دستگاههای اجرایی بهعنوان برگزیده معرفی و مورد تقدیر قرار میگیرند. این روند در ظاهر نشانهای از شناسایی عملکردهای موفق و الگوسازی برای دیگر نهادهاست. اما در عمل با چالشهای مهمی مواجه است که میتواند اثربخشی آن را در ارتقای کیفیت خدمترسانی زیر سؤال ببرد.
تقدیرهای مکرر و گاه تکراری، بدون ارزیابی دقیق از نتایج واقعی عملکرد و میزان رضایت مردم، نه تنها مشوقی برای بهبود مستمر نیست، بلکه میتواند منجر به رضایت کاذب و تداوم وضع موجود شود. هنگامی که شاخصها شفاف نیستند، ارزیابیها با ملاحظات اداری یا سیاسی انجام میشوند و ارتباط مستقیمی میان نتایج ارزیابی و واقعیات میدانی وجود ندارد، انتخاب مدیر یا دستگاه اجرایی برتر بیشتر به یک اقدام نمادین بدل میشود تا محرکی برای اصلاحات جدی و پایدار.
از سوی دیگر، این نوع تقدیرها در برخی موارد منجر به بیتفاوتی دیگر مدیران و کارکنان نسبت به سازوکارهای ارزیابی شده و اعتماد عمومی به فرآیند جشنواره را کاهش میدهد. در شرایطی که افکار عمومی، شاخصهای جشنواره را ناکارآمد یا نامتناسب با نیازهای واقعی جامعه میدانند، چنین رویکردی نه تنها به بهبود خدمترسانی کمکی نمیکند، بلکه شکاف میان مردم و دستگاههای اجرایی را نیز افزایش میدهد.
خاطر نشان می شود با وجود نقش مهم جشنواره شهید رجایی در نهادینهسازی فرهنگ ارزیابی عملکرد، تمرکز افراطی بر مستندسازی، ضعف در شفافیت شاخصها، نبود داوری مستقل و ناکارآمدی نظام رضایتسنجی، موجب شده این جشنواره از اهداف اصلی خود فاصله بگیرد.
زینب برزگر _ راوی شیراز
ثبت دیدگاه